W środę 17 września 2025 w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Władysława Broniewskiego w Lubaczowie odbyło się spotkanie poświęcone genezie paktu Ribbentrop–Mołotow oraz obszarom badawczym płk. Jana Bańbora.
W trakcie spotkania wysłuchaliśmy prelekcji o genezie paktu, którą wygłosi dr Tadeusz Krawczak – historyk specjalizujący się w historii Kościoła i historii najnowszej. Dowiedzieliśmy się, że pakt Ribbentrop-Mołotow, znany również jako pakt o nieagresji między Niemcami a Związkiem Radzieckim, został zawarty 23 sierpnia 1939 roku, a jego geneza sięga wielu kluczowych wydarzeń i politycznych kalkulacji.
Z pewnością do najważniejszych należały napięcia międzynarodowe związane z rosnącymi ambicjami Niemiec pod wodzą Adolfa Hitlera oraz zagrożeniem ze strony Związku Radzieckiego, a ponadto polityka appeasementu polegająca na tym, że Wielka Brytania i Francja próbowały powstrzymać Niemcy poprzez ustępstwa, co jednak nie powstrzymało Hitlera. Niemcy i ZSRR obawiali się wzajemnej agresji i chcieli zabezpieczyć się na wypadek wojny, zwłaszcza wobec rosnącego zagrożenia ze strony państw zachodnich. Obie strony dążyły do zawarcia porozumienia, które pozwoliłoby im uniknąć starć militarnych między sobą i jednocześnie umożliwiłoby im swobodne działania na arenie międzynarodowej.
W trakcie negocjacji, które trwały kilka tygodni, ustalono tajne protokoły, które wyznaczały podział wpływów w Europie, dotyczyły m.in. Polski, Litwy, Łotwy i Estonii. Ostatecznie Hitler i Stalin podpisali pakt o nieagresji, który obejmował również tajne protokoły o podziale terytoriów. Pakt Ribbentrop-Mołotow był kluczowym wydarzeniem, które umożliwiło Niemcom rozpoczęcie agresji bez obaw o wojnę z ZSRR, co przyczyniło się do wybuchu II wojny światowej.
Druga część spotkania poświęcona była Janowi Bańborowi, prowadzili ją wspólnie dr Tadeusz Krawczak i płk. dr inż. Leszek Bąk – oficer w stanie spoczynku, wykładowca na Wydziale Studiów Społecznych Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa w Gliwicach, specjalizujący się w tematyce bezpieczeństwa narodowego i wojskowości. Przybliżyli nam postać swego kolegi i współpracownika. Przedstawili badania i dorobek zmarłego w marcu 2025 roku płk. Jana Bańbora, oficera pochodzącego z Lubaczowa, tłumacza, muzealnika i publicysty.
Dowiedzieliśmy się, że tłumaczenia to główna jego działalność, że w latach 2001-2013 powstało ich najwięcej, dużo materiałów badawczych pułkownik sam przywoził z Niemiec. Za najciekawszy materiał źródłowy można uznać mikrofilmy aleksandryjskie – kopie dokumentów niemieckich, które Jan Bańbor tłumaczył i opracowywał. Był także tłumaczem, autorem lub współautorem wielu publikacji naukowych np. książek „Twierdza Przemyśl”, „Encyklopedia broni”, „Dzieje oręża polskiego”.
Jego prace zawierają nie tylko konkluzje naukowe, ale także mapy, tłumaczenia meldunków, zeznań, wspomnień. Sporządzał sprawozdania z wydarzeń, rozwiązywał zagadki historyczne i okrywał białe plamy w dziejach Polski. Pod koniec życia zajmował się tematyką nalotów lotniczych w czasie I i II wojny światowej. W pamięci współpracowników pozostały pozytywne wrażenia związane z jego osobą. Był pomocny, życzliwy, bardzo zaangażowany w to co robił. Sumienny i wnikliwy badacz, mieszkaniec Warszawy, ale całym sercem zawsze w Lubaczowie.
