English EN Deutsch DE Italiano IT Polski PL Русский RU
Czytelnia dla Dorosłych, Konkursy

Spotkanie z Tomaszem Kubą Kozłowskim. Uroczyste podsumowanie konkursu literackiego „Kresowe Wspomnienia”

16 września 2019 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Lubaczowie gościł Tomasz Kuba Kozłowski, który wygłosił prelekcję zorganizowaną w ramach obchodów 80. rocznicy wybuchu II Wojny Światowej. Podczas spotkania nastąpiło uroczyste podsumowanie konkursu literackiego „Kresowe Wspomnienia”.

Kampania wrześniowa 1939, obrona terytorium naszego kraju przed agresją militarną wojsk III Rzeszy i ZSRR trwała od 1 IX do 6 X. W tym czasie wojska polskie broniły nie tylko wybrzeża na Helu czy Westerplatte, krwawe bitwy toczyły się nie tylko pod Modlinem, Wizną, czy Bzurą, ale także na terenie Kresów Wschodnich RP.

Działaniom wojennym na Kresach poświęcony był wykład Tomasza Kuby Kozłowskiego z warszawskiego Domu Spotkań z Historią. Prelegent rozpoczął swoje wystąpienie od przedstawienia sytuacji na omawianych terenach przed wybuchem II wojny, następnie przybliżył fakty dotyczące działań lotnictwa niemieckiego, które przeprowadzało krwawe bombardowania w wielu miejscowościach kresowych, zwłaszcza dużych miastach. Celem tych ataków były uszkodzenia najważniejszych obiektów wojskowych (lotnisk, dworców, linii kolejowych, dróg i mostów). Jednak nie oszczędzano przy tym ludności cywilnej. Nadal trwa walka o pamięć o tamtych wydarzeniach, choć fakty te są przemilczane, nie informuje się o atakach Luftwaffe na szpitale, konwoje uchodźców, domostwa, źródłem wiedzy o ty są jedynie wspomnienia uczestników tamtych wydarzeń. Nie ma żadnej publikacji naukowej dotyczącej tej tematyki.

Mało znany jest również przebieg bombardowania Drohobycza, który zaatakowano jako jedno z pierwszych miast, gdyż tam znajdowała się nowoczesna jak na owe czasy, największa w Polsce i jedna z największych w Europie rafineria naftowa (Polmin), zatrudniająca kilka tysięcy pracowników. Zbombardowano zapasy ropy, oleju samochodowego i turbinowego, starano się przy tym nie niszczyć infrastruktury, gdyż Niemcy po uzgodnieniu tego z Sowietami chcieli ją wykorzystać w przyszłości dla swoich celów. To właśnie paliwo z Drohobycza napędzało samoloty bombardujące Francję czy Anglię.

Innym, mało znanym wydarzeniem jest bombardowanie stacji kolejowej Komarno Buczały, do której 9 IX przybył dobrze oznakowany transport kolejowy Czerwonego Krzyża przewożący ewakuowaną ludność z Pleszewa (Wielkopolska), rodziny polskich oficerów. Samoloty Luftwaffe bestialsko, z niskiego pułapu przy bezchmurnym niebie, zbombardowały pociąg. Ofiarami tej zbrodni były dziesiątki zabitych i rannych kobiet i dzieci.

Kolejnym punktem prelekcji było omówienie działań wojennych w trakcie obrony Lwowa, który bombardowano od 1 września. W dniach 12-22 IX trwała jego obrona, miasto stopniowo otaczano ze wszystkich stron, początkowo robili to tylko Niemcy, po 17 września dołączyli do nich Sowieci.

Ważną potyczką militarną wojny na kresach była Bitwa pod Jaworowem – walka jednostek i oddziałów Armii „Małopolska” przebijających się do Lwowa. Bitwa ta trwająca w dniach 15-16 IX zakończyła się polskim sukcesem przede wszystkim dzięki doskonałemu dowodzeniu i wyszkoleniu żołnierzy 11 KDP. Gen. Sosnkowski uważał dywizję za najlepszy związek taktyczny Frontu Południowego. Smutny jest zatem fakt, że wojsko to idące w odsiecz dla Lwowa, musiało “po drodze” stoczyć tak trudną potyczkę,  przez co nie dotarło do miasta.

Kolejnym ośrodkiem obrony polskiej na Polesiu i miejscem krwawych walk był Kobryń. W dniach 17–18 IX toczyły się tu walki z niemieckim XIX Korpusem Pancernym gen. Heinza Guderiana. Po ustąpieniu Niemców rozgorzały potyczki z działającymi w rejonie Kobrynia komunistycznymi bandami, które uaktywniły się na wieść o agresji sowieckiej na Polskę. Na koniec polskim obrońcom przyszło się zmierzyć z wkraczającymi od wschodu oddziałami Armii Czerwonej.

Bitwą stoczoną na Kresach w czasie kampanii wrześniowej w dniach 14-17 IX przez Zgrupowanie „Brześć” przeciwko początkowo oddziałom niemieckim, a potem także sowieckim była obrona twierdzy brzeskiej. Po zakończeniu tej bitwy odbyła się wspólna defilada oddziałów Armii Czerwonej i Wehrmachtu przed Heinzem Guderianem i Siemionem Kriwoszeinem. Defilada była związana z przekazaniem w trakcie agresji na Polskę zdobytego przez Wehrmacht Brześcia – Armii Czerwonej zgodnie z postanowieniami paktu Ribbentrop-Mołotow.

Po zakończeniu wystąpienia Tomasza Kuby Kozłowskiego odbyło się uroczyste podsumowanie konkursu literackiego „Kresowe wspomnienia”. Komisja oceniała prace napisane przez młodzież prozą na podstawie relacji świadków. Głównym celem konkursu było ocalenie od zapomnienia losów i wspomnień Polaków zmuszonych do opuszczenia swoich rodzinnych domów na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1942- 1947.

Jury w składzie: Teresa Świeboda-Szydło – przewodnicząca, Bożena Gorczyca i Danuta Kacprzak (członkinie) postanowiło przyznać następujące nagrody i wyróżnienia:

I miejsce – Julia Maciąg za pracę pt. „A droga wiodła na Zachód”,

II miejsce – Szymon Dobrowolski – „Jesteśmy z Kresów”,

III miejsce – Weronika Żaczek – „Kresowe wspomnienia”.

Wyróżnienia otrzymali:

Jarosław Mazurkiewicz – „Historie i osobiste dramaty ludzi z Kresów w cieniu konfliktu polsko-ukraińskiego”,

Katarzyna Grabas – „Cena wolności”.

Wszystkim uczestnikom serdecznie gratulujemy i zapraszamy do udziału w kolejnej edycji konkursu.

Protokół konkursu literackiego “Kresowe Wspomnienia” 2019